Toespraak van de maand - april 2026

Exodus 

Trappenhuis van het Stedelijk Museum in Amsterdam tijdens  ‘Sag mir wo die Blumen Sind…’,
de dubbeltentoonstelling met het Van Gogh Museum van het werk van Anselm Kiefer in 2025.

“Exodus gaat niet alleen over de Holocaust; het gaat ook over grenzen en het idee dat grenzen illusies zijn. Ze zijn beweeglijk, geen realiteit. We proberen zelfs grenzen in de hemel te hebben, zoals we die ordenen met sterrenbeelden. Het gaat dus niet alleen over de uittocht van de Joden die Egypte ontvluchtten, maar over het algemene idee van verlossing en de migratie van mensen. Het is ook een persoonlijke uittocht, een ontsnapping aan jezelf.
Ik besta in alle tijd. We hebben onze menselijke tijd, tussen de zeventig en honderd jaar, en we hebben geologische en kosmische tijd. Ik ben in alle drie; ik kan ze niet van elkaar scheiden. Ik ben onderdeel van de rotsen en onderdeel van deze beweging; ik ben in de stenen en onderdeel van de erosie.”

Anselm Kiefer, in: The painting of history’ , interview in BOMB Magazine, maart 2023

Toespraak:  Ergens bij stilstaan zonder erover te denken

 

 

 

Ove Knausgård wilde heel graag weten wie Anselm Kiefer was, omdat hij geen vat op hem krijgt: „Meer dan alle andere kunstenaars van onze tijd is hij zo’n kunstenaar, omdat zijn werk zo monumentaal is, zo geladen met tijd, zo beladen met geschiedenis, terwijl het private, kleine en persoonlijke ontbreekt.”

Toespraak van de maand - maart 2026

Op de drempel van de eeuwigheid

Een van de hoofdzaken is dat wij moeten begrijpen dat we, wat we ook willen bereiken in ons leven – en dan doel ik speciaal op geestelijk terrein – dat wij alleen maar iets kunnen bereiken als we onze situatie waarin we zijn, én onszelf zoals we zijn, volledig accepteren.
Nu, wat is één van de meest opvallende dingen? Dat is dat je op aarde bent, dat je geboren bent, dat je dus een vorm hebt, dat je een lichaam hebt. Je bent dus niet in de hemel.
En het is ook niet de bedoeling dat je in de hemel bent, je bent op aarde. Je bent hier. In de situatie waarin je bent, met het lichaam dat je hebt, met de gebreken die je hebt, de mogelijkheden die je hebt. Met de fantasieën die je hebt, met de onzinnigheden die je hebt. Zo ben je, dat is jouw vertrekpunt, en geen ander.                                                                                                                            Maarten Houtman, Het komt vanzelf…

In mei 2020 bracht ik, gestrand op weg naar een verre bestemming, een onvoorzien bezoek aan het Kröller Müller Museum.
 Ik was bij de ingang van de Hoge Veluwe al gewaarschuwd dat bezoek aan het museum nog steeds aan het corona regime onderhevig was: ‘Uitsluitend op afspraak…’
Maar vertrouwend op mijn goede gesternte, mijn museumkaart en mijn zeventien Tropen(museum)jaren als suppoost, wist ik toch binnen te komen. Eenmaal binnen had ik alleen maar belangstelling voor Van Gogh…
Al gauw liep ik de vertrouwde zalen binnen – waar nu overal bordjes hingen met ‘Maximaal vier personen’. Nauwelijks was ik, binnen het quotum, een zaal binnengelopen, of ik zag onderstaand schilderij hangen.
 Er voer een kleine schok door me heen…

 

Vincent van Gogh, Treurende oude man 1890,

ook bekend als Op de drempel van de eeuwigheid.

(Kröller-Müller Museum, 80x64cm)

Ik was dit werk pas nog online tegengekomen – weliswaar in een totaal onverwacht verband. Het had me sterk geïntrigeerd. Maar waar was dat?

Toen ik aan het eind van de dag thuiskwam, bladerde ik door mijn browser-geschiedenis. Ik vond de eerste aanwijzing in een toespraak van Maarten Houtman: Het komt vanzelf…, (Tao-zen sessie december 1993), als hij onder andere Johannes van het Kruis noemt. Verder zoekend vond ik een artikel op Wiki over Johannes van het Kruis, mét dit schilderij van Van Gogh.
 De cirkel was rond.



 

Een week geleden kwam ik het schilderij van Van Gogh weer tegen en schoot me de zoektocht uit 2020 te binnen. De toespraak van Maarten had vijf jaar geleden diepe indruk op me gemaakt. Ik luisterde er opnieuw naar en werd weer ‘gegrepen’. En via deze omweg werd ‘Het komt vanzelf…’ de toespraak van maart 2026.

Hein Zeillemaker, februari 2026

 Toespraak van de maand - februari 2026

 

Hana Mobach, ‘De Engel’, 2012-2013  
Houtskool en Siberisch krijt op papier, 43 x 65cm  

 De huiver der ontsluiering

 

“Ik wilde proberen om jullie deel te laten hebben aan iets wat zich telkens in mijn leven in meer of minder versluierde vorm heeft voorgedaan, maar wat in de loop van mijn leven geleidelijk aan duidelijker is geworden. En wat misschien een hulp is om te beseffen hoe dat leven dat wij leven, ingebed is in een veel groter gebeuren dan we normaal waarnemen.”

 

De kern van Maarten Houtmans nalatenschap wordt gevormd door de rond vijfhonderd sessie-toespraken die tijdens zijn optredens geregistreerd zijn. Maar in de mediatiegroep die hij in1988 oprichtte, het ‘Leerhuis aan de Sterrelaan’ [1], zou de onderlinge dialoog centraal staan. Daarmee verdwenen zijn inleidingen naar de achtergrond.


Al snel bleek echter dat de deelnemers die inspiratie node misten…


En zo begonnen de bijeenkomsten allengs weer met zijn vertrouwde inleiding – die hij weliswaar ‘kort’ wilde houden.


In zijn inleiding van 25 januari 1992, ditmaal Toespraak van de Maand, neemt Maarten gelukkig alle ruimte voor zijn overrompelende vertelling De val uit een lichtend weefsel.
 En in de daaropvolgende gesprekken wordt door de deelnemers uitvoerig en zonder gêne doorgevraagd. Ze willen geen detail missen van dit visioen van bovenaardse proporties – iets wat je misschien maar eens in je leven langs ziet komen…


Hier zo’n onbevangen vraag:

 

– Vraag: Is het noodzakelijk voor de bewustwording dat een wezen als de mens afgescheiden is, en wordt, van het grote kosmische weefsel.

– Maarten: Ja.

– Vraag: Is er geen andere manier binnen het weefsel.

– Maarten: Je kunt alleen zeggen aan de hand van wat je kunt zien uit de geschiedenis, dat dat een mogelijkheid is die benut is. Ik weet niet of je je zou in kunnen denken dat een andere manier mogelijk is. Maar als je de verslagen leest van mensen die gestorven zijn en zich daar niet bewust van zijn, dan lees je altijd weer dat ze aanlopen tegen het gegeven dat als je ergens aan denkt, je er tegelijkertijd bent. Terwijl wij een lichaam hebben. Als jij er bijvoorbeeld aan denkt dat je thuis iets vergeten hebt, dan blijf je toch hier zitten. Dus je hebt een bepaalde weerstand te overwinnen om thuis te komen. Maar dat geeft je tevens de gelegenheid om je bewust te worden.
Kijk, het is anders zo snel dat je geen weerstand hebt, zal ik maar zeggen. Bewustwording groeit toch doordat je weerstand hebt. Het Zensysteem heeft dat in extenso doorgevoerd door een geweldige weerstand op te roepen, waardoor je eigenlijk gedwongen wordt om je bewust te worden. Een van de dingen is het lange zitten, dat is om een geweldige weerstand op te roepen.
Maar het is inderdaad een vraag waar ik heel vaak voor mezelf nog mee gezeten heb: waarom is het noodzakelijk dat die afscheiding plaatsheeft. Want dat is eigenlijk jouw vraag.

 

30 januari 2026, een waarnemer 

 

Toespraak van de maand - januari 2026     (Je bent al in de eeuwigheid) 

 

Maurits Cornelis Escher, Gevleugelde leeuw, houtsnede.

 

‘Elke fout is een geweldige kans’

 

“Wij kunnen blijkbaar nooit iets gewoon maar doen. En het vertrouwen hebben dat daaruit iets voortkomt wat we niet weten, maar wat tenminste levend is, wat met elke adem verandert, wat met elke energiestroom verandert.
Je kunt daar wel wetmatigheden in ontdekken en dat is prima, maar het eigenlijke ontgaat je. En dan zeg ik: gelukkig! Want als je er iets over zou wéten, had je het binnen de kortste keren ingekapseld, gevangen genomen, doodgemaakt. Want dat doen we.

Dus probeer het open te houden, in alles wat je doet, in je relatie tot anderen, probeer het open te houden. Welbewust. Probeer het open te houden, probeer steeds jezelf voor te houden: ik weet het niet, ik weet het niet meer, ik ga, ik weet het niet. Dan kan het gebeuren dat het vertrouwen bij je thuiskomt. En dat je kunt gaan zonder te weten.” 

                                                                                                           

 Maarten Houtman, Elke fout is een geweldige kans  (vijfdaagse juli 1996 in Huissen, woensdag)

 

Soms overkomt het je dat iemand iets speciaals aan je waarneemt en daar een opmerking overmaakt. Zo zei Hanna Mobach een keer tegen me, toen we achter de computer zaten te werken: “Jij durft geen fouten te maken, hè…”
Nou, dat bleek een beetje gevoelig te liggen, ik verstarde lichtelijk. Ik vond het ook wel heel apart, dat ze dat tegen me zei.
En nu we het hier over ‘fouten’ hebben, komt er een passage bij me boven uit haar archief, waarin Hanna beschrijft daarin hoe ze als kind tekenles kreeg van haar vader:

 

"Vlak na de oorlog, ik was elf, was ik diep onder de indruk van een groot zelfportret van Rembrandt. Zo wilde ik het ook en zo zou ik het nooit kunnen.
Toch probeerde ik het, met een potlood en een dubbele spiegel, waarin je je profiel kon zien. Vader zei: “Gom hoef je niet te gebruiken, want er zijn geen foute lijnen."

Hanna Mobach, keramische portretten               

                                          

 

Maarten belicht dit dus weer vanuit een ander perspectief, bij hem is het devies: je moet DOEN en niet aarzelen, jezelf niet achterhouden. Tegen mij zei hij een keer wanhopig: “Jij bent niet secondair, je bent tertiair.”

 

Er zijn geen foute lijnen…. 

 

_{Hein Zeillemaker.}