Inleiding tot een gesprek - 7 november 2026
en zag hoe een stukje beneden haar
de schaduw van het vliegtuig omringd door een regenboog (oktober 2026)
Ik wil beginnen met zeggen dat dit een verslag is van een onderzoek. Er is geen probleem waar ik raad over wil krijgen. Het enige waar ik in geïnteresseerd ben is wat het oproept, wat resoneert, en de meest gewone ondoordachte en triviale opmerkingen zijn vaak heel waardevol. Zo ben ik ook bij deze inleiding gekomen. Iemand zei: "Ik ben het helemaal verloren". En die ene zin resoneerde bij mij. Want ik ken dat ook maar al te goed. En tevens was ik er vast van overtuigd dat we iets verloren hebben. Mijn onderzoek van twee maanden gaat dan ook over de vraag: Hebben we echt iets verloren?
Waar heeft dat gevoel dan mee te maken of is het gewoon nostalgie?
Waarván heb ik dan het gevoel dat het verloren is? Wat het eerste bij me opkwam was: de vrijheid van de jaren 70, 80. Ook te voelen bij het kijken van oude films. Zou het er dan mee te maken hebben dat het toen eenvoudiger was, overzichtelijker?
Heel vaak denk ik bijvoorbeeld terug aan mijn onschuldige kindertijd, toen alles zo eenvoudig leek. En we gewoon na school naar een oude man gingen die Wimke heette, om daar koekjes te eten. Niemand die dat gek vond. Of de hele dag door de bossen struinden, als we om 5 uur maar thuis waren voor het eten. Het gevoel is echt: dit is weg. Dat doet pijn, het doet me verdriet.
Toen kwam de gedachte dat ik nog meer ga verliezen in de toekomst Wat zou me nog te wachten staan?
Deze gedachten zijn niet uniek, las ik. Nostalgie schijnt ‘een foutje’ in onze hersenen te zijn waardoor we het verleden herinneren als mooier en warmer dan het toen was. De negatieve dingen worden sneller vergeten. Gurdjieff zei dat het grootste deel van wat we 'persoonlijke geschiedenis' noemen, niet bestaat uit objectieve feiten. Het is een selectief verhaal, gefilterd door emoties, vooroordelen en herinneringen.
We herinneren ons dingen niet op basis van wat er echt is gebeurd, maar op basis van hoe we ons voelden bij wat er gebeurde. En elke emotie die we destijds niet volledig hebben verwerkt – elke angst, elk verdriet, elke schaamte of elk verlangen – is verweven geraakt in het verhaal. Dat is wat het gewicht geeft. Dat is wat het levend houdt.
En er bestaat een algemene neiging om te denken dat het in de toekomst niet beter maar nog erger gaat worden, dat heet ‘declinisme’. Daarom kan een man als Trump hele volksstammen achter zich aan krijgen met één zin: “Make America great again!”
Boeddhisme zegt dat het leven lijden is. Lijden omdat we niet willen dat er iets verandert, maar dat doet het wel. Alles verandert, niets blijft hetzelfde is de belangrijkste les die Boeddha gegeven heeft. Maarten heeft het over de rivier. De rivier stroomt en of we dat wel of niet willen, dat is zo.
Hoe nu hieruit te raken?
Zen heeft het altijd over het huidige moment. Het nu. Dit is het. Is dat zo? Is dit ook van toepassing op dit probleem? Laat ik eens naar mijn geest kijken. Ja, nu denk ik over het verleden, nu gaan mijn gedachten naar de toekomst. Ah, nu weer naar het verleden, al is dat gisteren. De hele tijd gaat het op en neer. Je kan dat vooral in meditatie bij jezelf observeren. Is dit een probleem? Nee, zolang ik maar besef dat ik dat allemaal doe in het nu. Maar vaak word ik als het ware meegesleept door gedachten en emoties die bij die verhalen horen en vergeet ik het ‘nu’ helemaal. En dat is jammer.
Wat is hier de sleutel? Ons lichaam. Steeds als we meegesleept worden door gedachten kunnen we terugkeren naar het nu door ons lichaam te voelen. Ons lichaam is altijd in het nu. En de adem ook. Even kort stoppen en een of twee keer bewust de adem voelen brengt ons in contact met het huidige moment.
Blijft nog de vraag:
Zijn we het dan echt verloren? Zijn we echt iets voorgoed verloren?
Na mijn onderzoek moet ik mijn mening bijschaven. Want nee, dat lijkt wel heeeel sterk zo maar het is niet helemaal waar. De waarheid is alleen hier. Het mooie is nu. Er is altijd hoop. Als ik nu over Maarten ga vertellen gaan we met z'n allen mee naar het verleden en voelen we dat we Maarten missen. Nu moeten we het zelf doen zei Maarten, en dat is iedere keer als we samenkomen weer de opdracht. We moeten het verdriet en de angst loslaten en nu gaan leven in dit moment. Nu handelen, nu kijken zonder woorden.
Het woord hier is bewustzijn en aandacht is het werktuig. Aandacht moet geoefend worden, steeds is het weg. En steeds hebben wij weer reminders nodig om ons eraan te herinneren dat we verleden en toekomst los moeten laten en moeten beseffen dat we nu hier zijn. Hoe doen we dat dan? We doen het door te mediteren en een stap verder: door het doen van simpele oefeningen. Oefeningen doen is in mijn optiek belangrijk omdat de geest wilder wordt als we ons bewegen. Het uiteindelijke doel is een ‘verlichte geest’, maar als dit niet haalbaar is op zijn minst een kalme vreedzame geest - en als we niet oefenen gaan we dit niet bereiken. Met iedere dag oefenen maken we een goede kans. Denk ik.
Deze conclusie is niet het einde. Straks, morgen of over een week of jaar zal ik nieuwe inzichten opdoen. Maar voor nu is dit het.
Sonja Gerrits
PS: De foto komt via Rien Heukelom. Hij is verantwoordelijk voor het plaatsen van deze foto.
